اقتصاد جهانی در سالهای اخیر، تحت تأثیر همهگیری کرونا، تحولات ژئوپلیتیکی، بازآرایی زنجیرههای ارزش جهانی و رقابت فزاینده قدرتهای اقتصادی، وارد مرحلهای جدید از سازماندهی شبکههای تولید و تجارت شده است. در این شرایط، شناخت ساختار واقعی ارتباطات اقتصادی کشورها و نحوه شکلگیری اجتماعات اقتصادی، اهمیت ویژهای برای سیاستگذاری، توسعه صنعتی و تدوین راهبردهای تجاری دارد.
گزارش «تحلیل الگوی اجتماعات فعلی اقتصادی جهان در قالب شبکه تولید و تجارت» با استفاده از آخرین نسخه پایگاه داده بینکشوری ICIO-OECD 2025 و دادههای سال ۲۰۲۲، ساختار شبکه اقتصاد جهانی را با بهرهگیری از روش اجتماعیابی مبتنی بر زنجیره مارکوف تحلیل کرده و تصویری نو از نحوه سازمانیابی اقتصاد جهانی ارائه میدهد.
یافتههای پژوهش نشان میدهد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۲ به ۱۵ اجتماع اصلی تقسیم شده است که سه اجتماع بزرگ، بیش از ۸۲ درصد گرههای شبکه جهانی را در بر میگیرند. همچنین نتایج بیانگر آن است که اجتماعات اقتصادی امروز بیش از آنکه بر پایه همجواری جغرافیایی شکل گرفته باشند، بر مبنای فناوری، ساختار تولید، جایگاه در زنجیره ارزش جهانی و پیوندهای اقتصادی سازمان یافتهاند.
این گزارش همچنین نشان میدهد جهان از الگوی سنتی جهانیشدن فاصله گرفته و به سمت نظمی حرکت کرده است که در آن تابآوری زنجیرههای تأمین، فناوریهای راهبردی، مواد معدنی حیاتی، لجستیک، داده و نوآوری، نقش تعیینکنندهتری نسبت به گذشته ایفا میکنند. در چنین ساختاری، رقابت کشورها بیش از هر زمان دیگری به جایگاه آنها در شبکههای جهانی تولید، فناوری و خدمات وابسته است.
در بخش پایانی، گزارش با تمرکز بر جایگاه ایران، مجموعهای از پیشنهادهای سیاستی برای ارتقای موقعیت کشور در زنجیرههای ارزش جهانی ارائه میکند؛ از توسعه صنایع با فناوری متوسط و پیشرفته و تکمیل کریدورهای لجستیکی گرفته تا گسترش اقتصاد دیجیتال، اصلاحات نهادی و تبدیل ایران به هاب منطقهای انرژی، لجستیک، فناوری و مواد معدنی. این گزارش میتواند مبنایی ارزشمند برای سیاستگذاران، پژوهشگران و فعالان اقتصادی در شناخت روندهای نوین ژئواکونومی و تدوین راهبردهای توسعه آینده کشور باشد.