به منظور آشنایی هرچه بیشتر فعالین اقتصادی با مفاهیم اقتصادی و به کارگیری صحیح این موارد در تحلیلهای اقتصادی محیط کسب و کار، ایده تهیه و ارائه بروشورهایی با عنوان “اقتصاد به زبان ساده” در مرکز پژوهشهای اتاق ایران طرح گردید و به اجرا درآمد. شماره چهل و سوم این بروشور به بحث “رانت” اختصاص یافته است.
در اصطلاح اقتصادی، رانت نوعی درآمد مازاد است که با غیررقابتی شدن بازارها ایجاد میشود. انحصاری شدن بازارها میتواند ناشی از عوامل بازاری مانند نوآوری، کمیابی، صرفه مقیاس یا مداخلات دولت مانند مقررات گذاری یا تخصیص منابع از طریق دستور (بودجه ریزی) باشد. در اصطلاح فنی، «رانت» آن بخش از درآمد است که در بازار کاملاً رقابتی نباید وجود داشته باشد.
رانتها حضور گستردهای در اقتصاد دارند اما ارزیابی از نقش رانتها در اقتصاد به دو صورت متضاد صورت گرفته است. از یک طرف، وقتی رانتی توسط دولت توزیع میشود، این رانت میتواند موجب انحراف در تخصیص منابع شده و از آن مهمتر، فعالان اقتصادی را به سوی سرمایهگذاری و خرجکرد منابع برای بدست آوردن رانت (رانت جویی)، بجای کسب سود از طریق خلاقیت و افزایش رقابتپذیری سوق دهد. از این منظر رانت میتواند مترادف اقتصاد ناکارآمد تلقی گردد. اما از سوی دیگر، رانت در شرایطی خاص میتواند ابزاری در دست دولت برای ترغیب فعالان اقتصادی به ورود به عرصههای تازه (غلبه بر ریسک سرمایهگذاری در فعالیتهای جدید) و مشوق یادگیری قابلیتهای تولیدی تازه باشد، در این شرایط، پیامدهای بلندمدت توزیع رانت میتواند شتاببخشی به رشد و تحول اقتصادی را موجب گردد. گروهی از اقتصاددانان معتقدند که هیچ تحول اقتصادی بدون اتکا به توزیع برخی از انواع رانت رخ نداده است. بر این اساس، بروشور حاضر، با توضیح رانت و انواع آن در اقتصاد، شروطی که با تحقق آن، رانت میتواند به تحول اقتصادی کمک کند را توضیح داده و این شروط را با وضعیت توزیع رانتها در اقتصاد ایران مقایسه کرده است.